Verborgen integratie: Europese eenheid door voorwerk van ingenieurs
29 november 2011, Livia Smits
Met de trein reis je tegenwoordig in een halve ochtend van Maastricht naar Parijs en de ‘Eurostar’ brengt je in nog geen 2 uur van Brussel naar hartje Londen, daarbij in het geheel niet gehinderd door landsgrenzen of natuurlijke obstakels zoals het Kanaal. Vandaag de dag kunnen we ons nauwelijks voorstellen dat het internationale treinverkeer - met name richting Centraal en Oost-Europa - tot voor kort nog op de nodige obstakels stuitte.
Foto met dank aan Slawomir Lotysz.
Wagens vanuit allerlei Europese landen aan weerszijden van het IJzeren Gordijn konden bijvoorbeeld niet zomaar op het Russische spoor rijden vanwege de afwijkende spoorbreedte. Goederen werden daarom noodgedwongen overgeslagen aan de grens. Op deze foto uit 1976 slaat Eugeniusz Grzesiczak graan over van het Russische spoor op Poolse wagens in de zogenaamde droge haven Medyka-Zurawiec.
Dergelijke problemen waren niet ongewoon. Er zijn zelfs tijden geweest dat de aansluiting van treinverbindingen tussen landen steevast tot problemen leidde. In een prikkelend essay in het tijdschrift De Ingenieur vertelt Johan Schot, hoogleraar Techniekgeschiedenis aan de Technische Universiteit Eindhoven, bijvoorbeeld dat er in de 19de eeuw stevige diplomatieke onderhandelingen nodig waren voordat de Nederlandse spoorverbinding van Rotterdam en Amsterdam naar Pruisen de grens over kon. Niet alleen gooiden verschillende spoorbreedtes in beide landen roet in het eten, er moest ook worden uitgezocht of Duitse wagens wel aan alle technische eisen voldeden om op Nederlandse bodem te kunnen rijden.
Om dit soort grensoverschrijdende technische kwesties op te lossen, verenigden ingenieurs uit verschillende landen zich. Zo bracht de in 1847 opgerichte Verein Deutscher Eisenbahnverwaltungen de spoorwegen van 8 landen bij elkaar om netwerken en spoorwegmateriaal te standaardiseren. Zij en tal van andere ingenieurs die hun krachten bundelden om bijvoorbeeld elektriciteitsnetwerken binnen Europa op elkaar af te stemmen, staan aan de wieg van het verenigde Europa van vandaag de dag. Dergelijke internationale samenwerkingsverbanden van ingenieurs legden de basis voor de eenwording van Europa, al lang voordat dit een politiek agendapunt werd.
Lees meer hierover in het essay van Johan Schot
Reacties
En door die mooie spoorverbindingen konden de Duitsers op hun beurt in 1940 met hun pantsertreinen op menig plaats in Nederland netjes een doorbraak forceren. Helaas namen zij de eenwording van Europa iets te letterlijk...