Toen digitale media nog nieuw waren

6 maart 2012, Jak Boumans

Toen ik het boek De eeuw van de computer kocht, vond ik tot mijn verrassing op pagina 262 een verwijzing naar een 25-delige serie blog postings op mijn blog uit 2005. Als adviseur had ik me in dat jaar voorgenomen om in de slappe periode van de zomer een serie te schrijven over de elektronische mediageschiedenis in Nederland. Aanleiding was het 25-jarig jubileum van de lancering van de eerste openbare onlinedienst in Nederland, Viditel, op 7 augustus 1980. De bezoekersstatistieken van het blog sprongen omhoog, maar dat lag misschien ook aan de komkommertijd in de nieuwsmedia.

Boek Jak Boumans
                 Na voltooiing van de serie blog postings vroeg ik me af of er een boek in zat. Voor mij was duidelijk dat het bestrijken van de gehele elektronisch mediageschiedenis een te grote opgave was. Een dergelijke geschiedenis zou de periode van de jaren zestig tot 2005 of later moeten bestrijken. Dat was nogal een opgave. Er was al een aantal boeken over het begin van internet in Nederland; boeken met interviews en boeken met eigen belevenissen. Wat nog ontbrak was een meer systematische studie van de pre-internet periode. Toen digitale media nog nieuw waren – Pre-internet in de polder (1967-1997) vult deze leemte. In het boek beschrijf ik de opkomst van nieuwe media, zoals ASCII en videotex onlinediensten, en offline producten zoals CD-ROM, CD-i  en, ten slotte, het e-boek. Ook behandel ik de geruisloze, maar snelle ommezwaai van deze nieuwe media naar internet.

 

Het begin van de elektronische mediageschiedenis kan worden gesitueerd in 1967, toen Dr. Pierre Vinken een studie ondernam naar het gebruik van een computer in de redactionele omgeving van de wetenschappelijke uitgeverij Excerpta Medica. De uitgeverij gaf zogeheten abstract-tijdschriften uit met samenvattingen van bio-medische artikelen. De samenvattingen bevatten ook indextermen, en om consistentie in de indextermen te behouden was een computer een goed hulpmiddel, zo was de gedachte. Ook werd het computersysteem geïnstalleerd voor de productie van o.a. databanken voor externe, Amerikaanse online diensten zoals Dialog en BRS. Met de nieuwe kennis die werd opgedaan, werden ook andere uitgeverij- en bibliotheekinstellingen gevoed. De systematiek met indextermen werd onder meer gebruikt bij de productie van de Grote Spectrum Encyclopedie en bij de eerste studies voor het opzetten van het bibliotheeksysteem voor wetenschappelijke bibliotheken, PICA.

Vanaf 1975 komt het elektronisch uitgeven op gang. Kluwer begint met het opzetten van een online Juridische Databank. Vanaf 1980 starten andere commerciële onlinediensten. De PTT begint Viditel, en uitgeverij Samsom een hostdienst, waarvan in 1985 wordt geconcludeerd dat de dienst te vroeg is. Bovendien krijgen de onlinediensten last van de CD-ROM's. Het blijkt goedkoper om tekst-CD-ROM's te publiceren dan onlinediensten.

Terwijl de sector zich opmaakte om een grootschalige videotexdienst, genaamd Videotex Nederland, in de markt te zetten, sloop internet geruisloos Nederland binnen via de academische wereld. In 1992 waren er nog geen 300 bedrijven aangesloten op internet en acties op de consumentenmarkt leverden niet direct veel nieuwe klanten op. Maar toen op 15 januari 1994 de internetsite De Digitale Stad, haar deuren opende, begeleid door voorlichting van de omroep VPRO, was er geen houden meer aan.

Vanaf 1967 is in Nederland een nieuwe-mediasector opgebouwd met online-informatiediensten en CD-informatieproducten. In de decennia na 1967 raakte de gehele uitgeefsector erbij betrokken – van dagblad- tot tijdschriften- en krantenuitgevers – en ook staatsinstellingen, ministeries, en bibliotheken. Het was een proces van vallen en opstaan; mislukking en succes wisselden elkaar af. In 1994 had de sector zich met veel moeite opgewerkt naar een omzet van meer dan 350 miljoen gulden (175 miljoen euro). Dat langdurige en moeizame werk werd daarna in korte tijd grotendeels teniet gedaan. In minder dan drie jaar, tussen 1994 en 1997, wist internet in Nederland één miljoen gebruikers te interesseren. Het nieuwe-mediatijdperk was ten einde en internet had definitief zijn plekje weten te veroveren in de polder.

***

Toen digitale media nog nieuw waren – Pre-internet in de polder (1967-1997) is geschreven door Jak Boumans en uitgegeven door Media Update Vakpublicaties (ISBN: 9789078730057). Het boek omvat 320 pagina’s, is rijk geïllustreerd en kost 37,50 euro. Het boek kan worden besteld via shop@media-update.nl; het wordt u dan toegezonden zonder verzendkosten. De auteur houdt ook een blog bij over het boek.

 

Terug..

Reageren

Naam:
Email:
Reactie:

* Alle velden zijn verplicht

Herhaal de letters en cijfers (om automatische berichten te voorkomen)

This form is generated by FormHandler